Viêm nang lông do nấm men mùa nóng: nhật ký tắm và quần áo 2 tuần

Mục	Nội dung	Nguồn
Mùa	Khảo sát bệnh nhân ngoại trú tại một phòng khám da liễu ở Urumqi, Trung Quốc: 1–1,5% bệnh nhân được chẩn đoán, gặp nhiều nhất vào những tháng ấm	2008 PMID 18386158 · B
Vị trí và yếu tố làm nặng	Ở 70 bệnh nhân tại Singapore, người bệnh điển hình là nam giới, tuổi trung bình 22,2; nốt chủ yếu ở lưng trên, vai, ngực trên, và nóng, mồ hôi làm nặng thêm	1987 PMID 3498698 · B
Ghi mức ngứa	70% trong 120 người bị mụn trứng cá cũng bị ngứa, nên chỉ riêng ngứa thì không tách được hai tình trạng	2008 PMID 18631277 · B
Chồng lấn với mụn trứng cá	25,3% trong 217 người bị mụn trứng cá được chẩn đoán thêm một vấn đề ở nang lông do Malassezia	2018 PMID 29911526 · B
Cách xác định	Trong nghiên cứu 264 bệnh nhân bị viêm ở nang lông, xét nghiệm nhuộm (MGG) dương tính 100%, xét nghiệm KOH 81,6%, nên lấy mẫu da là trung tâm của chẩn đoán	2013 PMID 23706503 · B

Nốt li ti mà ngứa thì còn có thể là mụn trứng cá không?

Vẫn có thể. Ngứa không loại trừ mụn trứng cá. Một nghiên cứu năm 2008 theo dõi 120 bệnh nhân mụn ngoại trú trong 15 tháng ghi nhận 84 người (70%) có ngứa, và những thứ làm ngứa tăng lên lần lượt là mồ hôi (71%), nóng bức (62%) và căng thẳng (31%).

Vì thế bảng ghi bên dưới không dựa vào mỗi cột “ngứa”. Nó theo dõi cùng lúc vị trí, kích cỡ nốt và mùa. Trong nghiên cứu Singapore năm 1987 (70 bệnh nhân), hình ảnh điển hình là nốt đỏ ở nang lông kèm nốt mủ ở lưng trên, vai và ngực trên; còn nghiên cứu năm 2018 thấy cứ khoảng 4 người bị mụn trứng cá thì có 1 người (25,3%) mang cả hai tình trạng.

Trời nóng, ra nhiều mồ hôi thì mỗi ngày ghi những gì?

Mỗi ngày một dòng, gồm bốn thứ: việc gì làm bạn đổ mồ hôi, bạn mặc gì, bao lâu sau mới tắm rửa, và ngứa đến mức nào. Bốn cột này dựa trên khảo sát ngoại trú năm 2008 (gặp nhiều nhất vào những tháng ấm) và nghiên cứu năm 1987 (nóng và mồ hôi là yếu tố làm nặng).

Hội Da liễu Hàn Quốc (Korean Dermatological Association) giải thích rằng lang ben, một bệnh da khác do nấm gây ra, cũng hay mọc ở phần thân trên nhiều tuyến dầu như ngực, lưng, nách, cổ, nặng lên vào mùa hè và dịu đi vào thu, đông (theo khí hậu Hàn Quốc). Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA) cho biết Malassezia vốn sống sẵn trên da mọi người, nhưng tùy tình trạng da mà có thể góp phần gây vấn đề ở nang lông và mụn trứng cá. Ở Việt Nam, nhiều nơi nóng gần như quanh năm, nên hãy đánh dấu riêng những tuần phải chạy xe ngoài nắng hay tập thể dục dày đặc để dễ so sánh.

Tập xong nên tắm sau bao lâu?

Học viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD) khuyên tắm ngay khi tập xong, và trong lúc tập thì dùng khăn sạch thấm nhẹ mồ hôi chứ đừng chà. Hôm nào không tắm được, lời khuyên đó cũng nhắc ít nhất hãy thay bộ đồ tập ướt mồ hôi.

Tuy vậy, nghiên cứu so sánh trực tiếp thời điểm tắm còn rất nhỏ. Trong một thử nghiệm thí điểm năm 2008, 23 nam giới có tập luyện được chia ba nhóm: không tập, tắm trong vòng 1 giờ, và tắm sau hơn 4 giờ. Sau 2 tuần, mụn ở thân mình không có khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa ba nhóm (p=0,84). Nghiên cứu này xét mụn trứng cá chứ không xét Malassezia, nên hãy coi giờ tắm là một cột trong nhật ký để đưa bác sĩ xem, không phải một quy tắc cứng.

Nên đổi quần áo và quai ba lô ra sao?

Sang tuần thứ hai, đổi đồ bó sát sang đồ rộng, đổi loại vải giữ mồ hôi sang loại thoát mồ hôi tốt, rồi ghi lại thay đổi. AAD cho biết quần áo và dụng cụ có thể làm nổi mụn khi chúng giữ nhiệt, giữ mồ hôi sát da và cọ xát liên tục, với các ví dụ như mũ bảo hiểm, quai cằm, miếng đệm vai và quai ba lô tì mãi vào một chỗ.

So ảnh lưng ở những ngày đeo ba lô đi làm với những ngày không đeo, bạn sẽ thấy nốt có chỉ dồn ở chỗ quai tì hay không. Nếu có đổi kem dưỡng, cũng ghi lại ngày đổi. KDCA khuyên tránh thuốc mỡ và mỹ phẩm nhiều dầu khi chăm sóc các bệnh da tiết bã có liên quan đến Malassezia, nhưng trong các nguồn của bài này không có nghiên cứu nào cho thấy một sản phẩm bôi người làm giảm tình trạng này.

Bác sĩ da liễu xác định viêm nang lông do nấm bằng cách nào?

Cách chính là cạo hoặc lấy một mẫu da, nhuộm rồi tìm nấm men dưới kính hiển vi. Trong nghiên cứu năm 2013 trên 264 bệnh nhân bị viêm ở nang lông, 49 người được chẩn đoán nguyên nhân là Malassezia; ở họ, xét nghiệm nhuộm (MGG) dương tính 100%, cao hơn xét nghiệm KOH (81,6%).

Một thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2024 (50 bệnh nhân) cũng kiểm tra lại diễn tiến sau 2 tuần bằng việc soi trực tiếp dưới kính hiển vi còn thấy nấm hay không. Có dùng thuốc kháng nấm không, loại nào và bao nhiêu là việc bác sĩ quyết định sau xét nghiệm, nên phần của bạn ở nhà chỉ dừng ở chuẩn bị nhật ký và ảnh. Nốt ở nang lông xuất hiện sau khi cạo, tẩy lông hay ngâm bồn nước nóng được nói riêng trong Viêm nang lông sau khi cạo, wax, ngâm nước nóng: theo dõi 2 ngày.

Nhật ký 2 tuần cho mùa ra nhiều mồ hôi

Ngày	Vì sao ra mồ hôi	Quần áo và túi	Bao lâu mới tắm	Ngứa (0–3)	Dạng nốt	Vùng
Ngày 1 (thứ Hai)	vd: chạy xe máy đi làm giữa trưa	vd: áo thun bó, ba lô	vd: 9 giờ	2	To đều / to nhỏ lẫn lộn, có nhân mụn	Lưng trên, vai, ngực, cổ
Ngày 3	vd: tập buổi tối 1 giờ
Ngày 7						Tóm tắt tuần đầu
Ngày 8	Bắt đầu đổi quần áo	vd: áo sơ mi cotton rộng
Ngày 10
Ngày 14						Đã đặt lịch khám chưa?

Bên dưới bảng, liệt kê các thuốc bôi, sản phẩm dùng cho cơ thể mới dùng và thuốc đang uống. KDCA nhấn mạnh việc cho bác sĩ biết những mỹ phẩm và thuốc bạn đã dùng trước buổi khám.

Khi nào nên mang nhật ký đến bác sĩ da liễu để xét nghiệm?

• Nếu nốt ngứa ở lưng, ngực hay vai không nhỏ đi trong 2 tuần ghi chép mà còn lan rộng, hãy mang bảng ghi đến bác sĩ da liễu và hỏi về xét nghiệm lấy mẫu da.
• Nếu chăm sóc mụn 6–8 tuần mà không thay đổi gì, có thể là nguyên nhân khác, nên cân nhắc đi khám da liễu.
• Nếu bạn có bệnh làm suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc có tác dụng như vậy, đừng chờ đủ nhật ký mà hãy đi khám.
• Nếu vùng da đỏ, sưng, đau hoặc bạn bị sốt, hãy đến cơ sở y tế ngay.

Những nghiên cứu chính bài này dựa vào

• Phân tích năm 1987 trên 70 bệnh nhân ở Singapore (PMID 3498698): người bệnh điển hình là nam giới, tuổi trung bình 22,2; nốt ở lưng trên, vai, ngực trên; nóng và mồ hôi làm nặng thêm.
• Nghiên cứu năm 2018 làm xét nghiệm tế bào cho 217 người bị mụn trứng cá (PMID 29911526): 25,3% (55 người) được chẩn đoán kèm viêm nang lông do Malassezia.
• Khảo sát năm 2008 trên 120 người bị mụn trứng cá (PMID 18631277): 70% có ngứa, yếu tố làm ngứa nặng hơn là mồ hôi 71% và nóng bức 62%.